نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ اسلام، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بین المللی اهل بیت (ع)، تهران، ایران.

2 استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بین المللی اهل بیت (ع)، تهران، ایران.

چکیده

چگونگی تحقق یک نظام تمدنی براساس دین، نه به­صورت نظری بلکه در سیرۀ فردی که عملاً توانسته است تمدن دینی بنا نهد نیاز به مبانی دارد. مسئله این تحقیق بررسی مبانی فلسفی تمدنی در نظامی است که مبتنی بر ایدئولوژی اسلامی بوده و اکنون به چهل سالگی خویش رسیده است. این پژوهش درصدد است دریابد اندیشۀ سیاسی و اجتماعی امام خمینی(ره)، براساس کدام مبانی فلسفی ایشان بوده است؟ تمدن در معنای کلی خود، نظامی اجتماعی شهری مبتنی­ بر اخلاق و قانون است. تأسیس حکومت توسط امام خمینی(ره) بر­مبنای چهارگانه فقه، کلام، فلسفه و عرفان اسلامی استوار بود و از همین رهگذر مفهوم نظم تمدن دینی را داشت. توجه­ به نظام احسن در خلقت، وجود یک علت غایی، برهان نظم و برهان حکمت، مبانی فلسفی امام خمینی برای ایجاد نظم جدید تمدنی اسلامی است. این پژوهش به­دنبال بررسی مبانی نظم تمدنی در اندیشۀ فلسفی امام خمینی(ره) است. از­ این­ رو مواردی که دال بر مفهوم نظم در انگاره‎های فلسفی امام خمینی(ره) است، از منابع کتابخانه ­ای جمع ­آوری شده و براساس روش توصیفی با مفهوم نظم تمدنی تطبیق گردیده است. یافته ­های این پژوهش حاکی از آن است که امام خمینی(ره) براساس مبنای فلسفی خود: اولا جهان را داری نظم الهی می­ دانست که آن­ را در قالب نظام احسن تبیین می­نمود. دوم این نظام را دارای سازوکاری عملی در قالب نظام علّی ـ معلولی و منتهی ­به یک علت غایی می‎پنداشت. سوم براساس این مبانی مواد انتظام بخش اجتماع انسانی را استنباط نمود که معتقد بود سعادت دنیا و آخرت انسان را در پی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Philosophical theological foundations of Islamic civilization from the perspective of Imam Khomeini

نویسندگان [English]

  • mahdi mohamadi 1
  • Adel meghdadiyan 2

1 Assistant Professor, Department of Islamic History, Faculty of Islamic Studies, Ahlul Bayt (AS) International University, Tehran, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Religions and Mysticism, Faculty of Islamic Studies, Ahl al-Bayt (AS) International University, Tehran, Iran .

چکیده [English]

Civilization in its general sense is an urban social system based on morality and law. The establishment of the government by Imam Khomeini was based on a philosophical and theological basis that had the concept of civilized order. Paying attention to the good system in creation, the existence of a causal system, the argument of order and the argument of wisdom, is the theological and philosophical basis of Imam Khomeini to create a new order of Islamic civilization. This research seeks to study the foundations of civilizational order in the theological and philosophical thought of Imam Khomeini. Therefore, in order to study this issue, the author has collected materials in Imam Khomeini's works that indicate the concept of order in Imam Khomeini's philosophical and theological ideas and has adapted them to the concept of civilized order. The findings of this study indicate that Imam Khomeini, based on his philosophical basis and theology: 1. The world was ruled by a divine order, which he explained in the form of a good system. 2. This system has a practical mechanism in the form of a causal system. 3. According to these principles, the correct extraction of the regulatory materials of human society leads to the happiness of this world and the hereafter.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Civilization
  • order
  • ethics
  • Law
  • Imam Khomeini
  • philosophy
  • Theology
قرآن کریم.
ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد (2004م). المقدمة، تحقیق عبداللّه محمد الدرویش، دمشق، دار یعرب.
بستانى، فواد افرام (1375). فرهنگ ابجدی‏، تهران، اسلامی‏.
برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371). المحاسن‏، مصحح جلال الدین محدث، ‏قم، دار الکتب الإسلامیة.
جان‌احمدی، فاطمه (1386). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، قم، معارف.
جعفری، محمدتقی (1385). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خمینى، روح‏ الله (1394). آداب الصلاة ، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
خمینى، روح ‏الله (1392الف). تفسیر سوره حمد، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س).
خمینى، روح ‏الله (1381). تقریرات فلسفه امام خمینى قدس سره، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س).
خمینى، روح ‏الله (1394). جهاد اکبر، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س).
خمینى، روح‏ الله (1393). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س).
خمینى، روح‏ الله (1392ب). شرح دعاى سحر»، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س)، چ 13.
خمینى، روح‏ الله (1389). صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، ج5 .
راغب اصفهانی (1979). مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، بیروت، الدار الشامیة.
سبزواری، حاج ملاهادی (1294). شرح منظومه، قم، مصطفوی.
شعیری، محمد بن محمد (بی­تا). جامع الأخبار(للشعیری)، نجف، مطبعة حیدریة.
طوسی، محمد بن حسن(شیخ طوسی) (1411). مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة.
عروتی موفق، اکبر (بهمن ۱۳۸۵). «پیامبر اعظم (ص) بنیانگذار تمدن اسلامی»، معرفت، ش110، صص 41-33.
غزالی، محمد (بی ­تا). إحیاء علوم الدین، محقق عبدالرحیم حافظ عراقی، بیروت، دارالکتاب العربی.
فوزی، یحیی؛ صنم زاده، محمودرضا (زمستان 1391). «تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی (ره)»، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، س 3، ش 9، صص 40-7.
مجلسى، محمد باقر (1403). بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
مجموعه نویسندگان(1392). توحید از دیدگاه امام خمینی(س)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س).
ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم(1981). الحکمة المتعالیة فى الاسفار الاربعة العقلیه، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
ولایتی، علی‌اکبر (1384). فرهنگ و تمدن اسلامی، قم، دفتر نشر معارف.
Adams, Robert McCormick (1966). The Evolution of Urban Society, Transaction Publishers, New York: Routledge.
Bairoch, Paul(1988). Cities and Economic Development: From the Dawn of History to the Present, Chicago: University of Chicago Press
Boyden, Stephen Vickers (2004).The Biology of Civilisation, Kensington: UNSW Press.